Hövzə Xəbər Agentliyinin beynəlxalq bürosunun «İslami Analiz»ə istinadən verdiyi məlumata görə, Mücahid Gültəkin «şəhid Ayətullah üzma Seyid Əli Xameneidən sonrakı İran: Qaranlıqdan o tərəfdə rəng yoxdur» sərlövhəli məqaləsində müqavimət diskursunun mövqeyini, şəhid Ayətullah üzma Seyid Əli Xameneinin şəhadətindən sonrakı İrandakı dəyişiklikləri, eləcə də İran xalqının müqavimətinin ideoloji və mədəni əsaslarını təhlil edib.
Bu məqalədə analitik baxışla müqavimət, ədalət, izzət, şəhadət və onların beynəlxalq münasibətlərdə geniş yayılmış ədəbiyyatla əlaqəsi araşdırılır.
Aşağıda həmin məqalənin tam mətni dəyərli oxuculara təqdim olunur.
Şəhid Ayətullah Seyid Əli Xameneidən sonrakı İran: «Qaranlıqdan o tərəfdə rəng yoxdur»
İran İslam Respublikasının rəhbəri şəhid Ayətullah Seyid Əli Xameneinin cənazə namazı və şəhadət mərasimləri milyonlarla insanın iştirakı ilə keçirildi.
İslam İnqilabının sabiq liderinin və ailə üzvlərinin nəşi bazar ertəsi, iyulun 6-da (15 tir) Tehranın Azadlıq meydanına gətirilərkən və mən milyonlarla insanla birlikdə yürüşdə iştirak edərkən ilk diqqətimi çəkən məqam bu oldu: Küçələr öz qoynunda qlobal bir dönüşün müjdəsini bəsləyirdi.
Bu dönüş itirmək və qazanmağın maddi mənasından daha üstündür və bəşəriyyətə yeni düşüncə tərzi ilə yeni bir sivilizasiyanın real nümunəsini təqdim edir. Bu model göstərir ki, imperializm maşınının nə dərk, nə də həzm edə bildiyi bir əxlaq mümkündür.
Bu əxlaq qələbəni təmin edən bir tənliyə əsaslanır: Zülmə qarşı ədalət, yalana qarşı doğruluq, xəyanətə qarşı sədaqət, hakimiyyət hərisliyinə qarşı ağıl və hikmət, təslimiyyətə qarşı müqavimət, maddi gücə qarşı mənəvi möhkəmlik və batilə qarşı haqq.
İranı ayaqda saxlayan nə ballistik, nə də hipersəs raketləridir. Onu ayaqda saxlayan nə də İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (SEPAH) və ya dövlət sistemidir. İranı möhkəm saxlayan qüvvə, təkəbbür sahibləri və zalımlar qarşısında baş əyməyən iradədir.
Əslində, həmin raketləri də məhz bu iradə yaradıb. Bu iradəni anlamadan aparılan hər bir təhlil artıq və faydasız bir təhlildir.
Bütün dünyanın eyni dillə danışdığı bir zamanda İran fərqli bir dillə danışır. Bəlkə də başqalarının anlamadığı, lakin insan fitrətinin dərinliklərində tanış olduğu, zaman keçdikcə unudulmuş və üzəri örtülmüş bir dillə.
Bu dil bizə öyrədir ki, zillətlə yaşamaq izzətlə ölməkdən üstün deyil, əksinə, izzətli ölümü zillətli həyatdan üstün tutmaq lazımdır. Bu dil eyni zamanda xatırladır ki, sonda qan qılınca qalib gələcək.
Beynəlxalq münasibətlər və siyasət elminin terminologiyasında bu dilin qarşılığı yoxdur. Məhz buna görə Donald Tramp İranı «dəlilikdə» ittiham edir.
Düzdür, bu cümlə tərcümədə buraxılıb. Düzgün variant belə olmalıdır:
Lüdviq Vitgenşteyn deyir: «Dilimin sərhədləri mənim dünyamın sərhədləridir.» Onun nəzərinə görə, dil gerçəkliyi əks etdirən məntiqi bir quruluşdur. Əgər hansısa şey bizə mənasız görünürsə, bunun səbəbi həmin şeyin bizim təsvir edə bildiyimiz dünyanın hüdudlarından kənarda yerləşməsidir.
Şübhəsiz ki, «realizm» adı ilə tanınan siyasi dil hakim güclər tərəfindən formalaşdırılıb. Bu dil hakim qüvvələrin maraqlarını təmin edən anlayışlar sistemini «təbii» və «elmi» bir reallıq kimi təqdim edir.
Onların baxışına görə, güc ölçülə və hesablana bilən bir anlayışdır. Güc iqtisadi və hərbi göstəricilərlə təmsil olunur. Bu dil maraq, çəkindirmə, tarazlıq və potensial kimi əsas anlayışlarla danışır.
Bu dilin əsas sualı budur: «Onların hərbi gücü nə qədərdir? İqtisadi qüdrətləri hansı səviyyədədir?» Lakin müqavimətin dili fərqlidir. Hakim güclərin məntiqi belə bir sual verir: «Onlar məğlub olacaqlarını bildikləri halda niyə müharibəyə başlayırlar? Bu qədər ağır itkiləri qəbul etmək məntiqlidirmi?»
Amma müqavimətin sualı belədir: «Biz haqq üzərindəyikmi? Haqq sahibi olan tərəfin təslim olması legitimdirmi?»
Hakim güclərə qarşı müqavimət yalnız hərbi və iqtisadi vasitələrə, yaxud coğrafi və siyasi şəraitə söykənmir. O, fərqli anlayışlara ehtiyac duyur.
Şəhadət, izzət, ədalət, səbir, fədakarlıq və ləyaqət kimi anlayışlar təkcə müqavimətin motivasiyasını formalaşdırmır, həm də düşməni heyrətə gətirən yaradıcı vasitələrin kəşf, layihələndirilməsi və tətbiqi üçün zəmin yaradır.
Hava hücumundan müdafiə sisteminin yetərsiz olduğu şəraitdə körpülərin və elektrik stansiyalarının ətrafında formalaşan insan zəncirləri də, F-35 döyüş təyyarələrini hədəfə almaq üçün texniki yaradıcılıq da müqavimət dilindən qaynaqlanır.
Müqavimət müstəmləkəçi güclərin dünyanı müəyyənləşdirmə üsuluna etirazla başlayır.
Hakim güclər əvvəlcə öz hakimiyyətləri altına aldıqları cəmiyyətlərə «nəyin mümkün, nəyin isə qeyri-mümkün olduğunu» öyrədirlər. Bu təbliğat insanların düşüncəsində «müqavimət ölüm deməkdir» anlayışını möhkəmləndirir.
Bu diskursun baxışına görə, müqavimətin sonu məğlubiyyətdir. Halbuki hakim gücün qaydalarına təslim olmaq «qələbə» kimi təqdim olunur.
Təbii ki, bu baxış yalnız hakim güclərin dili ilə danışanlar üçün məna daşıyır.
On üç gün ərzində İranda 15 min hədəfi vurmuş, bu ölkənin rəhbərlərini və hərbi komandirlərini qətlə yetirmiş, xəstəxanaları, məktəbləri, körpüləri, elektrik stansiyalarını və içməli su mənbələrini bombalamış, iqtisadi sanksiyalar və hərbi mühasirə ilə yanaşı, İran ətrafındakı ölkələri raket buraxılış platformaları və müşahidə məntəqələri kimi istifadə etmiş, eyni zamanda bütün humanitar qaydaları pozmaq ixtiyarını özündə görən belə bir güc qarşısında bu məntiqə görə İranın təslim olmaqdan başqa yolu yoxdur.
Bu vəziyyəti İranın regional və iqtisadi problemləri ilə yanaşı nəzərdən keçirsəniz, mənzərə daha da aydın olar.
Belə bir şəraitdə «Danışıq istəmirik, intiqam istəyirik!» şüarını səsləndirən bir xalqı təsəvvür edin.
Onlar elə bir dünyada yaşayırlar ki, başlarına nüvə bombası da atılsa, buna etiraz edən tapılmayacaq. Lakin onlar özləri üçün başqa bir dünya qurublar və bu şüar da məhz həmin dünyadan yüksəlir.
«Vuruşacağıq, öləcəyik, amma əsla təslim olmayacağıq» şüarı, əhdini heç vaxt pozmamış və öz növbəsinin yetişəcəyini gözləyən insanların dünyasıdır. Başqalarının nəzərində «dəli» və «məcnun» adlandırılanların dünyası, eləcədə təzyiqlər və barışdırıcı tövsiyələr qarşısında baş əyməyənlərin dünyasıdır.
ABŞ-nin əsas kabusu da məhz budur: Onlar bu dilin öyrənilməsini istəmirlər.
Onlar yaxşı bilirlər ki, qul ağasının dili ilə danışdığı müddətcə, heç vaxt öz zəncirlərini görməyəcək.
İran məsələsinin mahiyyəti də elə budur: İran göstərir ki, başqa bir dillə danışmaq mümkündür.
Mən milyonlarla insanla birlikdə irəliləyərkən, bu dünyanın insanlarına baxırdım: Bir aylıq körpəsini qucağında gətirən qadınlar, əlil arabası ilə gələn yaşlılar, şüar səsləndirən uşaqlar, su və çörək paylayan gənclər...
Biz iranlı bir vətəndaşdan soruşduq: Əgər ABŞ bir daha müharibəyə qayıtsa, nə edəcəksiniz? O belə cavab verdi:
«Biz verilə biləcək ən ağır zərbəni almışıq, rəhbərimizi itirmişik. Bizdə belə bir məsəl var: “Qaranlıqdan o tərəfdə rəng yoxdur!”»
Həmin şəxs çətin günlər yaşadıqlarını və İranı qarşıda daha ağır günlərin gözlədiyini söylədikdən sonra əlavə etdi:
«Sonda nə ABŞ, nə də Çin bu bölgədə qaydaları müəyyən edən biz olacağıq. İran digər region ölkələri ilə birlikdə bunu həyata keçirəcək.
Hətta bizə doğru raketlərin atıldığı ölkələrlə də düşmən deyilik. Onlarla əlaqələrimiz var. Hətta Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri ilə də əlaqələrimiz mövcuddur.»
İran təkcə hərbi müharibə yaşamır, o, eyni zamanda dünyaya bir dərs verir və insanları bədəli ödənilmiş, doğruluğu sübuta yetirilmiş bir məktəbə dəvət edir.
İran göstərir ki, düşmən nə qədər güclü olsa da, müqavimət mümkündür.
İran təkcə necə müqavimət göstərməyin mümkün olduğunu nümayiş etdirmir, həm də Tehranın hər yerində quraşdırılmış bannerlərlə bütün dünyaya belə bir mesaj göndərir: «Ayağa qalxmaq lazımdır!»
Müqavimətin gördüyünü görmək və başqa bir dünyanın mümkün olduğunu dərk etmək üçün ayağa qalxmaq lazımdır.
Rəyiniz